TİYATRO TARİHİ

 

Ay Işığında Şamata
HALDUN TANER

OYUNUN TÜRÜ      :  Komedi

SAYFA SAYISI         :  79

KAÇ SAHNE            :Açılış sahnesi dahil 17 . İkinci perde birinci perdenin aynısı gibi düşünüldüğünden sahne sayısı belirtilmemiş. Eğer 17 sahne de onun için düşünülürse toplam 34 sahne. İkinci perde sonunda epilog var.
KAÇ KİŞ: 31; 1 anlatan,1 teknisyen,1 yer gösteren: 19 E, 10 K.

KARAKTER İSİMLERİ:

Anlatan,Teknisyen, Recep,Zülfikar, Saime, Suzan,Cemil, Mufahham,Ömer,Özcan,Özer,Pop İsmet,Sevim,Hicabi,Jale,Epkem,Hidayet,Erol,Aygen,Müntekim,Müştak,Paşa,Beyhan,Melahat,Nuri,Levent,Yer Gösteren,Erhan,Kamile,Arzu,Ceylan,Mülayim.

ANA TEMA               :  Kültürel,ahlaki ,dinsel ve toplumsal yozlaşma.

ANA FİKİR                :  Hayatımızda ve çevremizde olan biten olayları ve sözkonusu karakterlerin niteliklerini oldukları gibi kabul edersek, problemlere için  uygun ve doğru çözümler geliştirebiliriz. Böylece kendimizi kandırmamış oluruz.  Hayat, önümüzde kendi kendini belli ediyor,ama evirip çevirip onu farklılaştıran biz insanlarız.

YAN FİKİRLER                    :

1. Evlilik kurumu itham ediliyor. Günümüzdeki evliliklerin ne kadar sahte olduğu ve yoz ilişkilerle yürüdüğü belirtiliyor.

2. Eğitim sisteminin yetersizliği. Günümüz gençlerinin kayıtsızlıkları.

3. Bağnazlık ve gericilik.

4. Arkadaşlık ilişkilerinin yozluğu, ihanetler.

5. Ordu mensuplarının katılığı ti ye alınmış.

6. Fırsatçılık ,kalpazanlık,ahlaksızlık,saygısızlık.

7. Yabancı hayranlığı.

8. Paranın hayatımızdaki yerinin büyüklüğü.

ÇIKIŞ EPİSODLARI                        :

1.      Doğum günü partisi kutlanırken büyük bir kalabalığın çıkardığı gürültünün duyulması. Korku duyulması.

2.      Zülfikar'ın Nuri ile Melahat'i yakalaması, tartışmaları.

3.      Ara bölüm ve seyircinin tepki göstermesi

4.      İkinci perdede işçi Mülayim'in Cemil'e ithaf en yaptığı konuşma.

5.      Melahat ile Nuri'nin yakalanması, Nuri'nin Zülfikar'a saldırması.

ÖZET

Çalışkur Apartmanı'nda olaylar, bekçi Zülfikar'ın hapisteki kapıcının karısı Saime ile düşüp kalkmasının seyirciye duyurulmasıyla başlıyor. Cemil, para kazanmak için her türlü yolu deneyebilecek bir para babası işadamı,karısı Suzan lüks yaşama sevdalısı,kızları Beyhan ise şımarıkça büyütülmüş,tutarsız bir genç kızdır. O gün Beyhan'ın doğum günü partileri vardır evlerinde ve diğer apartman sakinleri bu davet için hazırlanmaktadırlar. Komşuları Pop İsmet, kaçak mal satan bir butiğin sahibidir,aynı zamanda metresi olan baldızı Sevim ise sürekli yurtdışına çıkarak butiğe kaçak mal getirir. İsmet'in karısı sürekli kürtaj yaptırdığından kansız kalmıştır,bu yüzden davete gidemez. Özer,Özcan ve Ömer,cinsellikten başka bir şey düşünmeyen, ağzı bozuk,günlerini boşa geçiren üç öğrencidir. Hicabi,dürbünle komşularını gözetleyen yaşı geçmiş, işi bitmişbir adamdır. Karısı sürekli uyumaktadır. Müntekim dinsel tutucu, dar kafalı bir gençtir. Dr.Epkem, "sosyete" nin önde gelen" kürtaj" uzmanı,Paşa ise disiplin yoluyla herşeyin çözülebileceğine inanan bir kişidir. Erol ile Aygen ise, Amerika'da geçirdikleri yıllar içinde kimlik değişikliğine uğramış komik bir çifttir. Hidayet bir bankanın yönetim kurulu üyesi olmasına rağmen alık bir adam,karısı Jale ise yaşlanmaktan korkan özenti bir tiptir. Doğum günü partisi, misafirlerin ev sahipleriyle ve birbirleriyle yaptıkları eğlenceli ve komik sohbetlerle sürerken, kalabalık bir grubun sesleri duyulur. Sesler apartmana doğru yaklaşmaktadır. Evdekiler korku içinde panikler. " Cemil" sesleri duyulmaktadır. Cemil korku içindedir. Fabrikasındaki işçilerin ayaklandığını düşünür. Paşa hemen emniyet müdürlüğünü arattırıp bilgi ister. Anlaşılır ki Fenerbahçe Malatyaspor'a yenilmiş, Cemil de çok kötü oynamış. Hepsi rahat bir soluk alırlar. Bu arada Apartmanın önünde Ada vapurunu beklerken sarmaş dolaş oturan, işçi iki sevgili vardır: Melahat ile Nuri.Bekçi Zülfikar onları yakalar ve tartışmaya başlarlar. Sonunda apartman sakinlerinin de tepkisi sonucu, gençler karakola götürülür. Ara bölümde seyirciler oyunun ilk perdesiyle ilgili tepkilerini dile getirirler. Bu eleştiriler oldukça ağır eleştirilerdir,öyle ki, oyuncular ikinci perdede birinci perde sergiledikleri karakterlerinin tam tersine bürünürler. Olay örgüsü yine aynı şekilde ama bu defa seyircinin istediği kişiliklerle devam eder. Melahat ile Nuri de bu kişilik değişiminden paylarını almış olarak çıkarlar seyirci karşısına. Nuri, bıçkın,kabadayı ve saldırgan;

Melahat ise her gün ağaç diplerinde başkalarının kucağında sabahlayan ne yaptığı belli olmayan bir kadındır. Zülfikar ise ilk perdedekinin aksine iyi huylu,ahlaklı,sevecen biri olmuştur birdenbire. Gençleri görür ve merkeze götürmek ister. Onların sert tepkileriyle karşılaşır. Nuri,Zülfikar'ı bıçakla yaralar. Recep gelir ve onları karakola gitmeye zorlar. Zülfikar katili ele vermez ve üç gün sonra ölür. Perdenin sonunda verilen epilogda, Nuri bin pişman olmuş şekilde hapiste günlerini geçirir. Bu arada Melahat geneleve düşmüştür, Nuri hapisten çıkar çıkmaz gider ve onu çıkartır. Cemil,bir fabrika kazasında ölür.  Beyhan üç yıl önce Müştak'la evlenmiştir. Çocuklarının sayısı yediyi bulan İsmet, Nuri'ye bir dükkan bulur .Erol ve Hidayet de para yardımı yaparlar. Melahat ile evlenirler. Ömer, Amerika fizik enstitüsünün elektromekanik armağanını kazandı. Sevim ise uluslar arası lambalı hemşire Flrence Nightingale nişanı ile ödüllendirilir. Melahat-Nuri çiftinin bebeği Dr.Epkem tarafından dünyaya getirilir. Adı ise Zülfikar koyulur.

OYUNUN GENELİ İÇİN YORUM

Karakterler bence çok başarılı eğer oynayan tam benimseyebilirse. Hepsi hayattan seçme karakterler oldukları için oyunu yakından takip ettim, okurken yabancı kalmadım. Sohbetleri gerçekten komik, karakter tanımları çoğundan daha komik. Güzel parçaların birleşiminin de ,güzel bir oyun olarak ortaya çıktığını düşünüyorum. İlk perdeyi seyrettikten sonra ikinci perdedeki değişen karakter yapıları beni biraz sıktı. Oyunun okuduğumda ilgi çekici ve komik buldum, şimdiyse sahnede de ilginç ve komik olacağını düşünüyorum. Sanıyorum reji desteği bu oyun için fazlaca gerekecek. 

I.PERDE ÖZET VE YORUMU 

Cemil- Suzan çiftinin ,Çalışkur Apartmanı sakinlerini kızları  Beyhan'ın doğum günü partisi için evlerine davet etmesiyle başlar oyun. Tüm komşuları hazırlanırlar ve eve gelirler. Birbirinden değişik ve komik çiftlerin olduğu komşularının renkli sohbetleri gece boyu sürer. Derken gürültülü bir kalabalığın apartmana doğru yaklaştığını sezerler. Korku içinde herkes işçilerin ayaklandığını düşünürken bunun maç sonrası taraftar çığırtkanlığı olduğu anlaşılır. Nuri ile Melahat apartmanın önünde sarmaş dolaşken Zülfikar'a yakalanırlar ve zorla merkeze götürülürler. 

- Haldun Taner yozlaşmanın her türlü tanımını bu bölümde komşuların birbirleriyle olan sohbetlerini alarak gösteriyor. Kültürel yozlaşma ve yabancılaşma, gericilik, ahlaki çöküntü, aldatmalar,ihanetler,yalancılık tüm örnekleriyle tokat gibi yüzümüze çarpıyor. Herhangi bir sakınma olmaksızın hepsinin bir potada eritildiğini görüyoruz. Çarpıcı,komik ve düşündürücü. 

ARA OYUN 

Seyircilerin I.perde hakkındaki eleştirileri dinleniyor ve cevap veriliyor. Sanki Haldun Taner replikleri yazarken şöyle düşünmüş: "Bunu yazsam kesin böyle derler."Ancak sonradan AÇIKÇA Topluluk Üyelerinden Serpil Yıldız'dan edinilen bilgilere göre; Ayışığında Şamata'nın ilk perdesi, Haldun Taner'in bir öyküsüdür. Bu öyküye gelen okuyucu tepkileri ise ara oyundaki kişilerin repliklerini oluşturur. Haldun Taner okuyucunun bu tepkileri karşısında birinci perdedeki karakterleri tamamen değiştirir ve ikinci perdeyi oluşturur. Hepsini birleştirdiğinde Ay Işığında Şamata oyun olarak karşımızdadır. 

2.PERDE ÖZET VE YORUMU 

Tüm karakterler değişime uğrar. Olay örgüsü aynen devam eder. Nuri, bıçkın,kabadayı ve saldırgan;Melahat ise her gün ağaç diplerinde başkalarının kucağında sabahlayan ne yaptığı belli olmayan bir kadındır. Zülfikar ise ilk perdedekinin aksine iyi huylu,ahlaklı,sevecen biri olmuştur birdenbire. Gençleri görür ve merkeze götürmek ister. Onların sert tepkileriyle karşılaşır. Nuri,Zülfikar'ı bıçakla yaralar. Recep gelir ve onları karakola gitmeye zorlar. Zülfikar katili ele vermez ve üç gün sonra ölür. Perdenin sonunda verilen epilogda, Nuri bin pişman olmuş şekilde hapiste günlerini geçirir. Bu arada Melahat geneleve düşmüştür, Nuri hapisten çıkar çıkmaz gider ve onu çıkartır. Cemil,bir fabrika kazasında ölür.  Beyhan üç yıl önce Müştak'la evlenmiştir. Çocuklarının sayısı yediyi bulan İsmet, Nuri'ye bir dükkan bulur .Erol ve Hidayet de para yardımı yaparlar. Melahat ile evlenirler. Ömer, Amerika fizik enstitüsünün elektromekanik armağanını kazandı. Sevim ise uluslar arası lambalı hemşire Flrence Nightingale nişanı ile ödüllendirilir. Melahat-Nuri çiftinin bebeği Dr.Epkem tarafından dünyaya getirilir. Adı ise Zülfikar koyulur. Böylece oyun mutlu sona varır. 

EPİSODLAR İÇİN YORUM 

1.sahne ile 5.sahne arasında karakter tanımlarına ilişkin diyaloglar görülüyor. Farklı olaylar

arasındaki bağlantının sağlanabilmesi için sözcük bağlantıları kullanılmış. 5. sahneden itibaren davetteki sohbetler başlar. Sohbet ederlerken her söz söyleyen hakkında "Anlatan" sayesinde yeni bilgiler ediniyoruz. Haldun Taner bir yerde sordurduğu sorularla bizim merakımız gidermiş.6. sahne her birinin aynı odada bulunduğu zaman ufak bölümler halinde geçiliyor. Bu şekilde 8 bölüm var. Sahnenin bitişi de I. perdenin tansiyonunun en çok yükseldiği yer olarak karşımıza çıkıyor. Tempo çok düşmeden son sahneye geçiliyor ve yine yüksek bitiyor. Arada gerilim yükseliyor,şaşkınlık başlıyor. Seyircilerin aslında gerçekten sorulabilecek soruları var çünkü. 2.perde sipariş üzerine oynanıyor sanki. Ama aynı zamanda karakterler değişimlerini benimsiyorlar hemen. Acı gülümsemelerle sonlanıyor 2.perde. 1.perdeden mutsuz olan seyirci bence 2.perdeden sonra daha da mutsuz oluyor. Çünkü ikiyüzlülüğü ve aymazlığı yüzüne vuruluyor. 

NE ÖNE ÇIKARILMALI 

Karakterlerin kendi kendine olan çelişkileri zaten oyunda veriliyor,ama belki biraz daha doldurulabilir.

2.perde seyircide "oyuncular yapmacık oynuyor" şüphesi uyandıracağından 1.perdedeki oyunculuklar çok doğal ve vurucu olmalı. Cemil'in gizliden verilen korkusu daha belirginleştirilebilir. Tekst metni oldukça açıktan söylüyor söyleyeceğini. Doğru oyunculuk , 1.perde 2.perde uyumsuzluğu ve bütünlüğü sağlanırsa amaca ulaşılır. 

TEMEL KARAKTERLER İÇİN TAHLİL 

Cemil

F.Ö.  -  50, şişman,göbekli,patron olduğunu her halinden belli eden bir adam. Çok uzun değil.

S.Ö.  -  Yokluktan gelmiş,senelerce didindikten sonra para pul sahibi olmuş. Karısıyla da girdiği ortamlarda tanışmış. Karısının kendine karışmasından nefret ediyor.

P.Ö.  -  Çalışkan, gösterişi karısı sayesinde benimsemiş, ezik ama güçlü görünür. Parası onun dayanağı. 

Suzan

F.Ö. - 40, iyi giyimli, hatta abartılı giyimli, hafif kilolu, abartılı makyajlı .

S.Ö. -  Varlıklı bir aileden geliyor iyi bir eğitim almış. Cemil'le tanışınca işini bırakmış. Ev kadını. Vakıf toplantılarına gidiyor. Bir takım derneklerin başkanı.

P.Ö. -  Kibirli,kendini beğenmiş,doyumsuz,baskıcı. 

Zülfikar

F.Ö.- 33, Yapılı bir vücudu var. Esmer,uzun boylu.

S.Ö. - Yoksulluk içinde büyümüş. Her türlü sokak kültürünü de kanıksamış. Çünkü bir sürü işte çalışmış.  Ona göre her şey doğal. 

Saime

F.Ö.   25, orta boylu,zayıf,kumral.

S.Ö.    Görücü usulüyle evlendirilmiş. Kocası hapiste. Çocuğuyla yaşıyor. Bekçiyle kırıştırıyor.

P.Ö.  Güvensiz,sığınak arıyor. Erkek korumasına muhtaç. Riyakar,akıllı değil. Kadınlık numaralarını safça kullanıyor. 

Jale

F.Ö. - 35, orta boylu,zayıf.

S.Ö. - Ortalama gelirli bir ailenin kızı olarak yetişmiş. Lise mezunu. Kocası kendinden hayli büyük. Kocasıyla akrabaları vasıtasıyla evlenmiş. Ev hanımı. Çocuğu olmuyor.            

P.Ö. - Meraklı, problemli, yaşını kabullenemiyor. Cinsel problemleri var. 

Hidayet

F.Ö. - 48, hafif kambur, orta boylu basit bir adam.

S.Ö.- Bir bankada yönetim kurulu üyesi. Karısının yanında her mecliste sönük kalmanın eksikliğini taşıyor. Çevresi geniş. İyi bir aileden geliyor. Küçükken beşikten düşmüş.

P.Ö. - Titiz, ortama dahil olmaya çalışıyor. 

Hicabi

F.Ö. - 65,kısa boylu.

S.Ö. - İlkokul mezunu, karısını sevmiyor Röntgenciliğe merak sarmış geçkin yaşında. Çocukları varmış ve evlenmişler.

P.Ö. - Seks düşkünü,sorunlu. Yaşlılıktan nefret ediyor. Karısından hala korkuyor. 

Erol

F.Ö. - 35, uzun boylu,yakışıklı.

S.Ö. - İyi bir aileden geliyor. Yurtdışında okumuş. Eşiyle de orda tanışmışlar. Amerika'da bir şirkette yönetici asistanı.

P.Ö. - Zengin züppe biraz. Karısından korkuyor. Kötü niyetli değil. Meraklı,heyecanlı. 

Aygen

F.Ö.- 32, orta boylu,sevimli,modern görünümlü.

S.Ö. - İyi bir ailenin tek kızı o da. İş hayatında da Erol'la beraber.

P.Ö. - Güçlü,kendine güvenli,bazen dediğim dedik, ısrarcı,inatçı,zeki. 

Sevim

F.Ö. - 26, orta boylu, zayıf,çok modern,havalı,güzel.

S.Ö. - Üniversiteyi bitirdikten sonra çevresinin ve ailesinin desteğiyle gümrük işine girmiş, bu konuda uzman. Alışverişe bayılıyor. Lüks, onun yaşam biçimi.

P.Ö. - Gizemli,güvenli görünüyor ama mutsuz. Kullanmayı seviyor insanları. Aşık  olmak istiyor ama olamıyor. Bencil. Zeki.

Pop İsmet

F.Ö. - 32, uzun boylu, yapılı,yakışıklı sayılabilir.

S.Ö. - Lise mezunu, Eşiyle parası için evlenmiş. Çapkın. Karısını evlendikten sonra defalarca aldatmış. Karısı da artık bu duruma alışmış. O yüzden çocuk yapmamaya çalışıyor ve durmadan kürtaj yaptırıyor.

P.Ö. - Umarsız, çok akıllı değil, çalışmaktan nefret ediyor,geveze,patavatsız,sex düşkünü. 

Dr.Epkem

F.Ö. - 55, kısa boylu,tıknaz.

S.Ö. - Sosyete çevrelerinin vazgeçilmez kadın doğum uzmanı. Hiç evlenmemiş. Kadınlara güvenmiyor.

P.Ö.- Saygılı,şefkatli,düzenbaz, hin düşünceli,güzel konuşmayı seviyor. Paragöz. 

Ömer

F.Ö. - 23, uzun boylu,yakışıklı.

S.Ö. - Üniversite öğrencisi. Ailesi şehir dışında bir köyde yaşıyor. İki arkadaşıyla beraber (Özer,Özcan) yaşıyor.

P.Ö. - Lider ruhlu,akıllı, herkesle uyum sağlayabilir,hazırcevap,derslerine çalışmıyor ama başarılı. 

Müntekim

F.Ö. - 29, orta boylu.

S.Ö.  - Bağnaz bir ailenin oğlu.

P.Ö . - Katı, kendince tutarlı, bağnaz, muhalif. 

Paşa        

F.Ö. - 68, uzun boyu,yapılı

S.Ö. - Askeri disiplinle yetişmiş, kendi hayatında da bunu uyguluyor. Her dakikası planlı.

P.Ö. - Katı,sinirli,inatçı, son sözü söyleme meraklısı. Hiç birşeyi ve hiç kimseyi beğenmiyor.   

Beyhan

F.Ö. - 19, güzelce,alımlı bir kız.

P.Ö. - Şımarık büyütülmüş, ne istediyse alınmış,nazlı,iyi niyetli,akıllı. 

Nuri 

F.Ö. - 25, uzun boylu, yakışıklı,eski giyimli.

S.Ö. -  Ortaokulu bitirdikten sonra bir fabrikada işçi olarak çalışmaya başlamış. Az gelirli bir ailenin 5 çocuğundan biri.

P.Ö. - Heyecanlı,saygılı, iradesi kuvvetli,kendine güvenli,sabırlı. 

Melahat

F.Ö.-22.

S.Ö.- Okuyamamış ve fabrikada işçi olarak çalışıyor.

P.Ö.- Hassas, çekingen, ezik. 

Anlatan - Lider ruhlu,mütevazi,bilgili,hakim.

DİLEK TÜRK
AÇIKÇA 2002