Oyun Hakkında Bir Eleştiri

22 MAYIS 2006
 
Tanıdık Bir Güldürü:
"Yalancı Aranıyor"
Açıkça Tiyatro Topluluğu
 
    Ülkemizde de çok yoğun biçemde gündemde kalan "politik dramatizasyonlar" Açıkça Tiyatro Topluluğunun sahneleme tekniği ile izleyene sunuluyor. Yurdumuzda çokta tanınmamış Yunanlı Yazar Dimitri Psathas'ın bu güldürüsü günümüz politikasının nasılda şekillendiğini gösteriyor bizlere. Bazen anlatı ögesi, kendi içinde eleştirel boyut kazandığında; gerçek hayat nesnelliği ile özdeşleşir. Karşımızda da bu gerçekliliğin tatminkar boyutu duruyor.
 
    Oyunun yazarı Dimitri Psathas 1907 yılında Trabzon'da doğdu. 1923'te Atina'ya giden Yunanlı yazar, özellikle "Adalet Keyifli" ve "Adalet Öfkeli" adlı iki güldürü yapıtlarıyla ün kazandı. Alman işgalinden sonra yazdığı ve işgalcilerin baskılarını konu eden ve 1945'te yayınlanan "1941 Kışı" ile "Direnme" ve 1946 yılında yayınlanan "Bir Dönemin Gülmecesi" adlı yapıtlarıyla ünü daha da yaygınlaştı.
 
    Toplumsal sorunları, devlet yöneticilerinin, politikacıların örf ve adetlere ters düşen kimi olumsuz karar ve davranışlarını ve hatta devlet mekanizmasının doğru bir biçimde işleyemeyişini büyük bir ustalıkla gülmece konusu yapmayı başarması Dimitri Psathas'ın, kimi çevrelerce, Yunanistan'ın Aziz Nesin'i olarak tanımlanmasına yol açmıştır.
 
    Toplumsal ve politik sorunların tüm çarpıklığını gülmece konusu yaparken Psathas, ülkesinin gerçekleri üzerinde duruyor. Öyleki, özellikle kimi politikacılarının tutum ve çalışma yöntemlerini gülmece biçiminde ustaca sergilemesi çoğu yapıtlarının salt kendi ülkesinde değil, daha geniş bir alanda güncel olmalarını sağlamıştır. Buna bir örnek olarak "Yalancı Aranıyor" piyesini gösterebiliriz.
 
    Fransa, İngiltere, Amerika ve Türkiye'ye yaptığı gezilerden esinlenerek yazdığı ve 1950'de yayınlanan "Gökdelenlerin Altında" adlı yapıtı, çeşitli dillere çevrilmiş, böylece ünü daha geniş çevrelere yayılmıştır. 1997 yılında, yapıtlarının çoğu dizi film yapılmış olan Dimitri Psathas Kasım 1989'da Atina'da öldü.
 
    Yazarın hayat öyküsünden de anlaşılacağı üzere, yazarın yaşama bakış açısı kendi iç dünyasından olmamıştır. Aksine insanların düşsel dünyalarından yola çıkarak eserlerini oluşturmuştur. Enternasyonel fikir temsilcisi olan yazarın, kendi toplumunun kritiğinden yola çıkarak, enternasyonel dünyaya açılması; o'nun daha fazla insan tarafından anlaşılmasını kolaylaştırmıştır.
 
    Açıkça Tiyatro Topluluğunun kendi kaleminden olayın konusu şöyle aktarılıyor: Yalan temasını tepe taklak bir açıdan bakan oyun, bir milletvekilinin kendi işlerini yürütebilmesi için görevlendireceği yalancıyı aramasıyla başlıyor. Yakışıklı ve yetenekli yalancı , önce işleri yoluna koyuyor sonra ise düzelttiği tüm işleri daha da karmaşık hale getiriyor. Yalancı Todori' nin tüm silahlarını alıkoyan kişi ise milletvekilinin genç ve güzel eşi Ceni... Politikanın sunduğu nimetleri Todori' yle paylaşmaya hiç mi hiç niyeti yok! Yalan işlemeyen zırhıyla fettanlıklarını daha da rahat ortaya koyuyor.
 
    Panayot Abacı çevirisi için söyleyeceğim çok nokta yok. Sadece bir sorun kafama takıldı. Genelde deyimsel olarak Türkçe karşımıza çıkan mecazenler, Yunan kültür yapısında da aynen kabul görüyor mu? Yani Yazar Dimitri Psathas eserinde de çeviride olduğu gibi mi işlemiş deyimleri?
 
    Açıkça Tiyatro Topluluğu tarafından ileti adresime gönderilen reklama baktığım zaman oyunlarını çok merak etmiştim. Aslında iletileri bana epeyce uzun bir süre önce gelmişti. Malum İstanbul'da oyun izlemeye gitmek, cehennem azabı çekmek gibi bir durum. Avrupa'dan Anadolu'ya oyun izlemeye gittiğiniz zaman gününüzün tümü gidiyor. 4.Murat (hala nasıl ödül aldığını merak edip duruyorum) oyununu izlemeye gittiğim zaman da aynı olayla karşılaşmıştım. Fakat o zaman izlediğim oyunun tatminsizliği yüzünden günümün tamamı berbat geçmişti. Açıkça Tiyatro Topluluğu tüm yol yorgunluğumu bana unutturdu, diyebilirim. Bu arada hala her hafta yayına katılıp tiyatro eleştirisi yaptığım Müjde Fm'e de uğra-ya-madan döndüğüm için de epeyce üzüldüm.
 
    Oyunun künyesine geçelim vesselam. Öncelikle karşımızda sağlam bir reji var. Sertaç Ayvaz yönetimini gayet başarılı buldum. Politik ihtirasların güldürü ögesiyle birleşmesinde katkısı büyük. Özellikle vekil karısı bayanın oynadığı rolün önemini yansıtarak işe koyulmuş. Ebru Güman kostümlerinde yoğun çalışmış. Vekilin üzerindekileri epeyce beğendim. Baston ve şapkalar hoş. Itır Zeren, Zeynep Kehaya için oyunun mihenk taşları diyebiliriz. Görünmeyen kahramanlar. Müziklerle ortama katkıları çok fazla. Güldürü onlarla beraber hayat buluyor. Dekorda masa konu anlatımı için iyi düşünülmüş. Yüksel Aşıkoğlu da gruba ayak uydurmuş. Ceni rolündeki Merve Ateş sağlam oyuncu. Ceni rolünde üstün rol yapma yetisini sergiliyor. Özellikle de ayakları yere sağlam basan kişiliği sahneye koymada başarılı. Todori ile girdiği ikili diyaloglarda akıcılığı sağlıyor. Entrikalarda yalancıyı köşeye sıkıştırarak gerçeğin ortaya çıkmasını sağlıyor. İsmail Can Törtop, Metin Sarıkaya ve diğer tüm grup üyeleri yoğun çalışmalarının karşılığını dolu dolu salonla ve dolu dolu alkışlarla güzel biçimde alıyorlar.
'Yalancı Aranıyor' Kadıköy'de Barış Manço Kültür Merkezi'nde gösterimlerini sürdürüyor. Yanılmıyorsam mayıs ayı boyunca da bu gösterimler devam edecekmiş. Eleştirilerini biraz geçte olsa yazdığım için af buyursunlar. Bu yıl içinde izlenmesi gereken harika bir güldürü.
 
Dip Not 1- Gençleri tiyatroya kazandırma adına paneller düzenleme yerine, gençlerin hayat bulacağı tiyatro sahneleri yapma ve tiyatro yapmak isteyen gençlerin maddi sorunlarını çözme adına oturumlar yapılmalı. Sahici, sağlam fikirler üretilmeli. Gençlik Tiyatrosu elbette önemli ama yılda dokuz bin mezun veren tiyatro bölümlerden çıkan gençlere istihdam yaratmak daha da çok önemli. 2003 yılından bu yana genç tiyatro grupları ülkemizde çığ gibi büyüdü, fakat izleyici genç kesim inanılmaz düşüşe geçti. Nedeni: Bütün gençlerin oyuncu olma merakı. Eğer bu merakın önüne geçilmezse sorunlar gitgide artarak çoğalacak, genç izleyici bulamaz hale geleceğiz.
 
2- Bu yıl içinde çok fazla izlemek isteyip de izleyemediğim oyunlar: *Yangın Yerinde Orkideler: Tiyatro Anadolu. *Antigone: Ankara Devlet Tiyatrosu

 

YAŞAM KAYA