TİYATRO TARİHİ

 

Boş Beşik

OYUNUN ADI           : BOŞ BEŞİK 

YAZAR                     : NECATİ CUMALI 

YAZAR BİLGİSİ:  

OYUNUN TÜRÜ       : DRAM 

SAYFA SAYISI          : 53  

OYUN ÖZETİ            :Ali ile  Fatma yedi senedir evli olan , obada yaşayan Yörüklerdir.  Ali oba beyidir. Ama yedi yıldır çocukları olmuyordur.  Ali'nin annesi Ali'nin Fatma'dan ayrılması için dayısı ve emmisiyle beraber ona baskı yapar . Ali ise karısını sevmektedir. Ondan ayrılmak istemez ama annesinin baskılarına daha fazla dayanamayaraktan Fatma'nın dışında bir kadınla daha evlenmeye razı olur. Böylece çocuk sahibi olabilecektir. Fatma da artık kendine güvenini yitirmiştir , Ali'ye üzerine kuma getirmesine razı olduğunu söyler. Tam bu aralar Fatma'nın hamile olduğu anlaşılır. Herkes heyecanla doğum gününü bekler. Fatma'nın bir oğlu olur. Herkes çok mutludur artık. Kış gelmiştir ve yaylaya göç zamanıdır. Hazırlıklar tamamlanır. Fatma'nın en arkada bebek ve Ana ile beraber yürümesi gelenekler icabı olduğundan  Bey Ali'nin Fatma'nın yanında yürümesine Ana izin vermez.  Çiçek Dağı eteklerinde konaklarlar. Kuzgunların sesi duyulur ve herkesi bir tedirginlik kaplar. Ali kuzgunların geldiği yanda ölü olduğunu söyler. Ana Ali'den konaklama yerlerini göstermesini sonra da Fatma'ya bakmasını söyler.  Ana ile Gelince Fatma'nın nasıl dinç olduğunu konuşurlarken Fatma'nın çığlıkları duyulur. Murad'ı kuzgunlar götürmüştür beşiğinden alıp. Fatma tek başına uçurum kenarlarında koşturur, Murad'ını arar. Türküler yakar. Delirmiş gibidir. Bir ağaç dalında Murad'ın kilimini bulur,tepkisizdir. Herkes koşturmaca içinde Fatma'yı arar. Ana çok pişmandır, diğer akrabalar da. Fatma utandığından kendini dağlara vurmuştur. Kendini derenin sularına bırakır ve boğularak ölür. Ali, Fatma'nın cesedini kucağında getirir. Oyun sonlanır. 

KAÇ SAHNE             : I.PERDE ; 4 SAHNE  ,  II. PERDE ; 4 SAHNE 

KAÇ KİŞİ                  : 8 ERKEK, 5 KADIN  

KARAKTER İSİMLERİ: RÜZGAR ( Maskeli genç erkek), AĞAÇ ( Maskeli genç kadın), ANA, FATMA, EMETİKADIN,DAYI,EMMİ,ALİ,KAHYA,HASAN,GELİNCE, I.YÖRÜK, II.YÖRÜK. 

ANA TEMA   : Annelik ,Kısırlık ve soyun devamının sağlanması. 

ANA FİKİR   :Oyunun geçtiği dönemde, evlilikten anlaşılan tek şey kadının bir erkek sahibi olup erkeğinin soyunun devamını sağlamasıdır. Eğer kadın çocuk sahibi olamıyorsa ne kocasının ona duyduğu sevgi önemlidir, ne kendi kararları, ne iyi olduğu ya da ne kötü olduğu. Kadın bir şekilde erkeğinin soyunun devamı için fedakarlık yapmalıdır , sonu üzerine kuma görmeye varsa bile. Yazar da tüm bu gerçeklikleri göz önüne almış, bir ailenin, bir kadının ve sonarsında bir annenin,babanın yıkımını işlemiş. Gelenekler yüzünden kaç kişinin birden yüreğinin yandığını ve mutluluğun kaybolduğunu görüyoruz. 

YAN FİKİRLER VE ÇIKIŞ EPİSODLARI: Eğer kadın çocuk sahibi olamıyorsa ne kocasının ona duyduğu sevgi önemlidir, ne kendi kararları, ne iyi olduğu ya da ne kötü olduğu. Kadın bir şekilde erkeğinin soyunun devamı için fedakarlık yapmalıdır , sonu üzerine kuma görmeye varsa bile.  I. PERDE III. ve IV. SAHNE; II.PERDE III.SAHNE ve IV.SAHNE 

MÜZİKLER        : I. PERDE SAHNE 4  , RÜZGAR ve AĞAÇ'IN ŞİİRLERİYLE BAŞLIYOR. BELKİ MÜZİKLE EŞLİK EDİLEBİLİR. ; IV.  SAHNEDE FATMA'NI YALNIZ BAŞINAYKEN SÖYLEDİĞİ TÜRKÜSÜ; II.PERDE I: SAHNEDE, FATMA'NIN OĞLUNA OKUDUĞU TÜRKÜ; IV. SAHNE, FATMA'NIN OĞLUNU KAYBETTİKTEN SONRA OKUDUĞU TÜRKÜ. 

YORUM  

GENELİ İÇİN YORUM       : Eğer çeşitlendirilebilirse olay örgüsü açısından sağlam oyun haline gelir. Ama bu haliyle biraz çıplak kalmış. Oyun  finali çok iyi ve etkileyici. Bebek olduktan sonara hep bir gerginlik hissediliyor, ne olacak diye. Reji desteğiyle , daha da uzatılarak güzel bir dram haline getirilebilir. Televizyondan sonra tiyatroda canlı izlemek bence insanlar için güzel bir deneyim olacaktır. ( Not:Çocukken en çok etkilendiğim öykülerden birisidir. ) Ayrıca daha çok kadın oyununa benzediği için de yakın geldi. Ataerkil bir oyun değil. 

I. PERDE: Yaylada, Yörük Beyinin  çadırının önünde Ana ile Emeti Kadın konuşurlar. Emeti Kadın gelini Elif'ten çok memnundur. Elinden heri iş geldiği gibi boy boy çocuklar vermektedir. O böyle konuştukça Ana dertlenir. Çünkü gelini Fatma yedi yıldır bir torun vermiyordur kendisine.  Bu arada Ana, Dayı ve Emmi ile Ali'nin değiştiğinden dem vururlar. Ali, ormanda avlanırken Kahya ile dertleşir. Fatma ile evliliğinin doğruluğunu sorgular. Fatma'yı çok sevmektedir ama ailesi Fatma'dan ayrılmasını ya da üzerine kuma getirmesini istemektedirler. Çünkü Fatma kısırdır. .Ana,Emmi,Dayı Ali avdan dönünce onu bir kenara çeker ve konuşurlar. Fatma'nın kısır olduğunu, soyunun kurumaması için ya ondan ayrılması gerektiğini ya da kendine çocuk verecek bir kadını kuma getirmesini gerektiğini söylerler. Ali başlarda kabul etmez. Zaman ister ama dinletemez. Ana, çok ısrar edip sert çıkınca Ali razı olur. Fatma'ya bu haberi kendisi verecektir. Fatma dere kenarında dolaşırken küçük Hasan'ı taşlarla oynarken bulur ve onunla oynamaya, konuşmaya başlar. Ama Hasan ona kötü davranmaktadır. Fatma ona ne kadar yakınlaşsa ,sevse Hasan onu tersler. Fatma ağlamaya başlar. Kendisinden korkulduğunu düşünür. Gelince Fatma'nın yanına gelir, onun bu kuruntularının yersiz olduğunu, daha çok genç olduğunu , mutlaka çocuk sahibi olacağını söyler ona. Fatma'nın sabahtan beri ikidir başı dönmektedir. Ali gelir ve Fatma ile konuşur. Onun bu halini farkeder ama yoramaz. Fatma Ali'ye başka bir kadınla evlenebileceğini söyler.  Ali'den Gelince'yi çağırmasını ister. Gelince gelir ve Fatma'nın  hamile olduğunu anlar. Ali'ye müjdeyi verirler. 

II.PERDE : Fatma artık oğlunun doğumunu beklemektedir. Herkeste bir heyecan. Nihayet Fatma'nın bir oğlu olur. Ali silahını çeker, sevinç naraları atılır. Fatma bebeğiyle oyunlar oynamakta, ona ninniler söylemektedir. Nihayet artık herşey yoluna girmiştir. Köylülerin de yayla zamanı gelmiştir kışı geçirmek için. Gece vakti Ali de yola çıkmayı planlar. Hepsi hazırlanırlar. Fatma'nın en arkada bebek ve Ana ile beraber yürümesi gelenekler icabı olduğundan  Bey Ali'nin Fatma'nın yanında yürümesine Ana izin vermez.  Çiçek Dağı eteklerinde konaklarlar. Kuzgunların sesi duyulur ve herkesi bir tedirginlik kaplar. Ali kuzgunların geldiği yanda ölü olduğunu söyler. Ana Ali'den konaklama yerlerini göstermesini sonra da Fatma'ya bakmasını söyler.  Ana ile Gelince Fatma'nın nasıl dinç olduğunu konuşurlarken Fatma'nın çığlıkları duyulur. Murad'ı kuzgunlar götürmüştür beşiğinden alıp. Fatma tek başına uçurum kenarlarında koşturur, Murad'ını arar. Türküler yakar. Delirmiş gibidir. Bir ağaç dalında Murad'ın kilimini bulur,tepkisizdir. Herkes koşturmaca içinde Fatma'yı arar. Ana çok pişmandır, diğer akrabalar da. Fatma utandığından kendini dağlara vurmuştur. Kendini derenin sularına bırakır ve boğularak ölür. Ali, Fatma'nın cesedini kucağında getirir. Oyun sonlanır. 

EPİSODLAR İÇİN ÖZET VE YORUM :

I.PERDE , SAHNE I: Yaylada, Yörük Beyinin  çadırının önünde Ana ile Emeti Kadın konuşurlar. Emeti Kadın gelini Elif'ten çok memnundur. Elinden her iş geldiği gibi boy boy çocuklar vermektedir. O böyle konuştukça Ana dertlenir. Çünkü gelini Fatma yedi yıldır bir torun vermiyordur kendisine.  Bu arada Ana, Dayı ve Emmi ile Ali'nin değiştiğinden dem vururlar.

YORUM: Ana'nın etkisi hissedilmeye başlanıyor. Ali ve Fatma'nın köşeye sıkışacağını hissediyoruz.

SAHNE II : Ali, ormanda avlanırken Kahya ile dertleşir. Fatma ile evliliğinin doğruluğunu sorgular. Fatma'yı çok sevmektedir ama ailesi Fatma'dan ayrılmasını ya da üzerine kuma getirmesini istemektedirler. Çünkü Fatma kısırdır.

YORUM: Burada Ali'nin kendiyle iç hesaplaşmasını görüyoruz. Eğer isterse ailesiyle başa çıkabileceğini bile düşünebiliriz. Ali'nin sevgisine inanıyoruz belki.

SAHNE III: Ana,Emmi,Dayı Ali avdan dönünce onu bir kenara çeker ve konuşurlar. Fatma'nın kısır olduğunu, soyunun kurumaması için ya ondan ayrılması gerektiğini ya da kendine çocuk verecek bir kadını kuma getirmesini gerektiğini söylerler. Ali başlarda kabul etmez. Zaman ister ama dinletemez. Ana, çok ısrar edip sert çıkınca Ali razı olur. Fatma'ya bu haberi kendisi verecektir.

YORUM: Ali'nin razı olması şaşırttı. Ama o ortamda ne yapabilirdi düşüncesini de verdi. Oyunun çıkış noktalarından biri.

SAHNE IV: Fatma dere kenarında dolaşırken küçük Hasan'ı taşlarla oynarken bulur ve onunla oynamaya, konuşmaya başlar. Ama Hasan ona kötü davranmaktadır. Fatma ona ne kadar yakınlaşsa ,sevse Hasan onu tersler. Fatma ağlamaya başlar. Kendisinden korkulduğunu düşünür. Gelince Fatma'nın yanına gelir, onun bu kuruntularının yersiz olduğunu, daha çok genç olduğunu , mutlaka çocuk sahibi olacağını söyler ona. Fatma'nın sabahtan beri ikidir başı dönmektedir. Ali gelir ve Fatma ile konuşur. Onun bu halini farkeder ama yoramaz. Fatma Ali'ye başka bir kadınla evlenebileceğini söyler.  Ali'den Gelince'yi çağırmasını ister. Gelince gelir ve Fatma'nın  hamile olduğunu anlar. Ali'ye müjdeyi verirler.

YORUM: Biraz çabuk öğrendik hamile olduğunu. Acele edilmiş sanki, daha da uzatılabilirdi. Kimbilir belki Ali yeni kadınla bile görüşebilirdi.

II.PERDE ; SAHNE I : Fatma artık oğlunun doğumunu beklemektedir. Herkeste bir heyecan. Nihayet Fatma'nın bir oğlu olur. Ali silahını çeker, sevinç naraları atılır.

YORUM: Sevinç çok büyük gösterilebilir. Heyecan, gerginliğe dönüştürülebilir.

SAHNE II: Fatma bebeğiyle oyunlar oynamakta, ona ninniler söylemektedir. Nihayet artık herşey yoluna girmiştir. Köylülerin de yayla zamanı gelmiştir kışı geçirmek için. Gece vakti Ali de yola çıkmayı planlar. Hepsi hazırlanırlar. Fatma'nın en arkada bebek ve Ana ile beraber yürümesi gelenekler icabı olduğundan  Bey Ali'nin Fatma'nın yanında yürümesine Ana izin vermez.

YORUM: Bebeğe bişey olacak duygusu var.

SAHNE III: Çiçek Dağı eteklerinde konaklarlar. Kuzgunların sesi duyulur ve herkesi bir tedirginlik kaplar. Ali kuzgunların geldiği yanda ölü olduğunu söyler. Ana Ali'den konaklama yerlerini göstermesini sonra da Fatma'ya bakmasını söyler.  Ana ile Gelince Fatma'nın nasıl dinç olduğunu konuşurlarken Fatma'nın çığlıkları duyulur. Murad'ı kuzgunlar götürmüştür beşiğinden alıp.

YORUM: Gerginliğin yükselip doruğa ulaştığı sahne. Etkileyici ama çeşitlendirilmesi lazım.

SAHNE IV: Rüzgar- Asğaç konuşması. Fatma tek başına uçurum kenarlarında koşturur, Murad'ını arar. Türküler yakar. Delirmiş gibidir. Bir ağaç dalında Murad'ın kilimini bulur,tepkisizdir. Herkes koşturmaca içinde Fatma'yı arar. Ana çok pişmandır, diğer akrabalar da. Fatma utandığından kendini dağlara vurmuştur. Kendini derenin sularına bırakır ve boğularak ölür. Ali, Fatma'nın cesedini kucağında getirir. Oyun sonlanır.

YORUM: Tüyleri ürpertici bir sahne eğer gerçeğe yakın oynanırsa. Önceki sahne ve bu sahnede vücudum ürperdi resmen. Gözümden yaşlar boşandı.  Acı görülüyor, ne yorumu yapılabilir ki, yeterince dolu bir sahne. 

TEMEL KARAKTERLER İÇİN TAHLİL:

Ali: 25 yaşında, esmer, uzun boylu. Ailesine bağımlı. Oba beyi. Biraz duygusal. Anne etkisinde bir adam. Yardımsever, dürüst, saygılı, gelenekçi. Babasını kaybetmiş.

Fatma: Kumral, renkli gözlü bir Yörük kızı. Zayıf yapılı. 21 yaşında. Mağrur, duygusal, güçlü, fedakar,iyi kalpli bir kadın. 14 yaşında evlenmiş.

Ana: 55 yaşlarında, kısa boylu, toplu,ama sağlam vücudu var. Sert, kuralcı, dediğim dedik, mağrur, otoriter bir bey anası. Eşini kaybetmiş.

Gelince: Obadan bir gelin. Doğrucu, Fatma'ya destek olan kişilerden biri. 30 yaşlarında.

Emeti : 53-54 yaşlarında o da. Orta boylu çok şişman değil. Dedikoduyu seven bir kadın.

Dayı, Emmi: Gelenkçi, Ana nın yanında yer alan kişilik özelliklerine dair oyunda bir iz bulamadığımız karakterler. 

(YORUMLASAYDIK) NE ÖNE ÇIKARILMALI : Fatma'nın acısı, bebek özlemi ve ona kavuştuğu zaman ona duyduğu sevgi. Fatma Ortada sürekli yaşayan olayların hayatını belirlediği bir kadın olarak karşımıza çıkmalı. Güçlü oynamalı. Anaçlığını da belli etmeli, gururunu da,çocukluğunu da. Anasından babasından ayrıdır Fatma, Ali ile evlenmek için kaçmıştır, dönecek bir yurdu yoktur artık. Bu mecburiyetse o da gösterilmeli. Ali'yi başka bir kadınla evlendirmeye razı olmasını sergilemek doğrusu  sıkı  bir performans gerektirir. Ana'nın baskıcı tutumu, onun kurallarının bunlara yol açması da öne çıkarılabilir. Böylece pişman olacak birini görüp seyirci hayata küsmez. 

Dilek TÜRK
14.08.2002