Kerem Karaboğa “Tragedya ile Sınırları Aşmak” kitabında, Attis Tiyatrosu’nun yönetmeni Theodoros Terzopoulos’un Antik Yunan Tragedya anlayışını, sahneleme tekniklerini ve ‘Biyodinamik Yöntem’ adını verdiği oyunculuk çalışmalarını derinlemesine bir araştırmayla inceler.

Kitabın okunmadığı, tiyatronun izlenmediği bir toplumda: niteliksiz televizyon dizilerinin arttığı bir dönemde, tiyatrodan çok, televizyonda daha çok kişiye görünme arzusu baskın olmaya başlar. Dizilere güya oyuncu yetiştiren, oyuncu koçluğuyla tabir edilen çalışma tarzları benimsenir. Ülkemizde de bunun örneklerini görmek mümkündür. Beden, ses ve mimik kullanımının hemen hemen hiç olmadığı sadece yüz ve fizik güzelliğinin temel alındığı bir oyunculuk tercih edilir. Bundan dolayıdır ki oyunculuk anlayışları da artık piyasanın ihtiyaçlarına göre şekillenir. Biz de Karaboğa’nın da belirttiği gibi “sanatsal duyarlılığın yitirildiği, sanatsal ürünün hızla tüketilip piyasalaştığı, sanat eğitiminin can çekiştiği bir çağın” içine gireriz.

‘Piyasa oyunculuğu’ anlayışının baskın olduğu bu dönemde tiyatro sanatı ne kadar daha ayakta kalabilir ya da varolabilir? Kitapta bu soruların cevabını bulabiliriz. “Tragedya ile Sınırları Aşmak” aynı zamanda yazarın “Oyunculuk Sanatında Yöntem ve Paradoks” adıyla kitaplaştırdığı çalışmaların devamı niteliğini de taşır. İlk kitabında Sistem oyuncusu Stanislavski’den, Kutsal oyuncu Grotowski’ye; Biyomekanik oyuncusu Meyelhold’tan, Epik oyuncu Brecht’e kadar önemli tiyatro kuramcılarının oyunculuk teknikleri ve tiyatro anlayışlarını irdeleyen yazar, bu kitabında ise Yunanlı usta yönetmen Terzopoulos’un ‘Biyodinamik Yöntem’ini inceler.

Kitap dört ana bölümden oluşur. ‘Yönteme Doğru: Tragedya ile Hesaplaşma’ başlıklı İlk bölümde, kırsal ritüellerden yöntem araştırmasına doğru bir yol izlenerek Dionysos dininin tragedyaya yansımaları ele alınır. İnceleme, metin düzleminden farklı bir yöntemle -ontolojik bir hesaplaşmayla, doğum, ölüm ve yeniden doğum imgelerinin birlikteliğiyle, Dionysos kökeninin bedende keşfedilmesiyle- olur. Terzopoulos, böylelikle gerçekçi burjuva dramının karşısına Antik Yunan tragedyasını koyarak, tragedyaları Aristoteles’in “Poetika”da getirdiği yorumdan faklı bir yöntemle ele alır. Bu yöntem aynı zamanda egemen sanat anlayışına da bir karşı çıkıştır.

‘Oyuncularla çalışma: Biyodinamik Yöntem’ adını taşıyan bölümde, oyunculuk tekniğinin oluşum süreci anlatılır. Oyuncu ancak omurgasındaki yedi kritik noktayı (korteks, yüz, göğüs kafesi, yukarı diyafram, aşağı diyafram, genital organ ve kuyruk sokumunu) serbest bırakırsa doğru enerji akışına ve esrimeye ulaşır. Bu şekilde oyuncu ‘Biyodinamik Yöntem’le kalça-pelvis bölgesindeki üçgen diye nitelendirilen enerji merkezi üzerinde hakimiyet kurar ve oradan doğan yaratıcı enerjiyi tüm bedenine yayarak sanatsal bir ifade aracına, Terzopulos’un deyişiyle de Dionysos’a dönüşür.


Oyunculuğa dair paradokslar ve Attis oyunculuğu bölümünde, Stanislavski, Grotowski, Meyerhold, Brecht ve Artaud’un oyunculuğa dair kuramlarının, Terzopoulos’un oyunculuk kuramı ile benzeşen ve ayrışan yönleri incelenir.


Son bölüm ise hem Terzopoulos’un kendisiyle hem de beraber çalıştığı kişilerle -Cem Bender, Devrim Nas, Yiğit Özşener, Yetkin Dikinciler ve Şahika Tekand’la- yapılan söyleşileri içerir. 15.Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivalinde sergilenen Aiskhylos’un “Persler” oyununda Karaboğa, Terzopoulos’la birlikte çalışır ve önemli rollerden birini üstlenir. Oyunda aldığı rol ve Attis Tiyatrosu’nda gördüğü eğitim, Karaboğa’ya Terzopoulos’u ve ‘Biyodinamik Yöntem’ini yakından tanıma olanağını sağlar.


Yazarın bu çalışması kendi deyişiyle “ülkemizde eksikliği hissedilen bir alanı, çağdaş sahneleme ve çağdaş oyunculuk biçimleri konusunda yazılmış ya da çevrilmiş eser boşluğunu gidermeye dönük bir katkı çabasıdır.” Ülkemizde giderek daha fazla tektipleşen, piyasalaşan ve muhafazakarlaşan kültürü, tiyatro sanatı aracılığıyla aşmaya çalışmak ve yeni bakış açıları edinmek için bu tür kitapların devamının dileriz.


İbrahim Yakut


Konu : Kitap İnceleme / Tanıtım
Yazan : İbrahim YAKUT
E–mail : i.yakut@hotmail.com

Kitabın Adı : Tragedya ile Sınırları Aşmak
Yazarın Adı : Kerem Karaboğa
Yayınevi : E Yayınları

 

Yayın Tarihi