YÖNETMEN KİMDİR? -1-
"Boş bir tiyatroda , soğuk yüzlü kadife ile kaplı boş koltukların ortalarında bir yerde tek başına bir adam oturmaktadır.Gözleri, kulakları, sinirleriyle tepeden tırnağa dikkat içinde ,aktörlerin prova yapmakta olduğu sahneye doğru eğilmiş. Dekorsuz,hemen hemen ışıksız bir yerde, değişik ruh halleri ve kişilerin kıvrıla büküle dolaşıp durdukları geniş ağızlı boşluğa gözlerini dikmiş, gelişi güzel söylenen ya da yorumlanan cümleleri çatık kaşları, dikkat kesilmiş kulakları ile dinlemektedir.Rejisördür bu, ya da sahneye koyucu.
Rejisör, piyes yazarının eserine can versinler diye bir araya getirdiği ayrı ayrı elemanları sabırla, soğukkanlılıkla ve şefkatle seyreder.Görevini;seziş,anlayış,önceden görüş yolu ile ve oyun seyirci karşısına çıktığında gerekli kahkahayı ya da heyecanı yaratma olanağı bulunan,bununla birlikte baştan kestirilemeyen olanağı da kapsayan,sözlerden,seslerden,jestlerden,renklerden,çizgilerden,hareketlerden,ritmlerle susmalardan oluşan bir çeşit özel simya ile yapar.
Sahne koyucu, ruhların bahçıvanı, duyguların doktoru,söze dökülemeyenin ebesi,durumların tamircisi, söz aşçısı, sahnenin hizmetçisi,hokkabaz, sihirbaz, kimyacı, diplomat, orkestra şefi, yorumcu, ressam, terzi diye tanımlansa da hiçbiri tam olarak tanımlayamaz."
Louis JOUVET, Rejisörün Görevi adlı yazısından
Yönetmenlik derslerinde gördüğüm aslında daha öncesinde de farkında olmadan öğrenmiş olduğum şuydu. Rejisör denen üretici, dekordan, kostümden, sahne tasarımından, müzikten, danstan, ışıktan, efektten ve tabi ki oyunculuktan anlayacak ve her birini yönlendirebilecek, derdini anlatabilecek kadar bilgi sahibi olmalıydı. Bu açıdan bakınca pek çok teknik konu hakkında bilgi sahibi olma şartı var yönetmenin. Hele bizim gibi kendi işini kendi görmeye çalışan emek ağırlıklı topluluklarda ışık ayarını yapmayı bilmek, müzisyen olmak, dekoru taşımak ve çivi çakmak yönetmenin görevleri arasında görülür.Geçenlerde bir oyun sonrası hep beraber dekoru depoya taşırken, kültür merkezinin bir yetkilisi "Aman hocam sen niye taşıyorsun dekoru" diye soruverdi.Düşündüm.Aynı sahnede oyun oynayan diğer grupların liderleri dekor taşımıyor, oyunu oynayıp sahneden ayrılıyor olmalıydı.Halbuki bu benim görevlerimden biriydi. Hatta bizim ekibimizi bir arada tutan küçük gibi görünen ama her yıl sonunda üzerinde dertleşilen konuşulan büyükçe bir husustu bu.
...
İddia ettiğim şudur; tüm ekip iyi bir görev dağılımıyla her işi yapmalıdır. Bu, kişilerin içinde bulundukları oluşuma gösterdikleri saygının ifadesidir. Aidiyet duygusunun belirtisidir, oluşturucusudur. İyi ekipler birbirine destek olur, yardımlaşır.
Bazıları (özellikle oyuncular) tiyatroyu yalnızca sahne üzerindeki oyundan ibaret görüyor. Bu seyirci için böyle olabilir ancak. İyi bir tiyatro ferdi, yalnızca bu çerçeveden bakamaz. Oyunun öncesindeki kişisel ve ekip adına yapılan tüm çalışmalar, seyircinin yalnızca sahne üzerinde görebileceği o dünyayı kurmak üzerine olmalıdır. Diksiyon çalışmaları, ses açma çalışmaları, beden ısınmaları, kulis terbiyesi , kulis trafiğinin belirlenen biçimde gerçekleştirilmesi ve diğerleri.Ekip arkadaşlarına ,yönetmenine ve seyircilerine olan sorumlulukları yerine getirmeli tiyatrocu. Midesine giren her besinden,içtiği her şeyden,sesinden,soluğundan,ülkede olup bitenlerden,dünyada olup bitenlerden bihaber olmaması,eserlerinde beslendiği durumları gerektiğinde aktarması,rahatsızlıklarını,mutluluklarını izleyicisine yansıtmayı başarması şarttır.
...
Tüm bu "malzeme" atölyede işlenir, süslenir, döner dolaşır yine de bir biçimleyicinin son kararıyla sahneye serilir. Üretimin her aşamasında var olan malzeme, artık katkısını yönetmene teslim eder. Bu noktada rejisörün bakış açısının, estetik duygusunun , dünya görüşünün, kişiliğinin ne derece önemli olduğunu hatırlayalım.
"Tiyatroda demokrasi yoktur" sözü, her ne kadar sert bir ifade gibi gözükse de,
son sözü yönetmenin söyleyeceğine dair bir ifade olarak algılanmalıdır. Bazıları, yaratma dürtüsünün etkisini gerektiğinde bünyesinde durdurmayı beceremediği için yönetmenin üretim alanına tecavüz edebilir ve üretilmekte olan işi olumsuz etki edebilir.
Yönetmenlik üzerine söyleşmeye devam edeceğiz.
Sertaç AYVAZ